مصیبت زیستن گاهی چنان بر سرمان خراب می‌شود که گویی باید هفته‌ها سی روزی، ماه 365 روزی و عمر 1000 ساله شود تا از پس سر و سامان دادن به کارها برآییم. اوضاع که این‌ جور می‌شود، دیگر نمی‌توان زیاد نوشت، لاجرم باید مطالب را در هم ترکیب کنم و در یک پست، درباره سه مطلب بنویسم.

به تلخی پسته و انار

اولین مطلب را من ننوشته‌ام و صرفا از این جهت که با خواندنش خون گریسته‌ام، به خودم حق دادم مطلب را لینک کنم. شما هم بخوانید، درباره پسته و انار ایرانی است، شور هستند و ترش، و من بیش از هر چیز تلخی‌اش را حس کردم. شاید تلخ‌اندیشم و احساساتی، شما بخوانید شاید احساس دیگری به شما دست داد. می‌خواهید بخوانید، اینجا را کلیک کنید.

چند روز است که بحثی درباره اعلام رتبه‌بندی کشورها بر حسب میزان فساد موجود در آن‌ها – بر اساس رتبه‌بندی منتشر شده توسط مؤسسه شفافیت بین‌الملل – و رتبه نامناسب ایران در بین آن در گرفته است. پیش‌تر در جریان انتخابات ریاست جمهوری و مناظرات مربوط به آن چنین بحثی پیش آمده بود. من از دو جهت به این بحث نگاه می‌کنم و در هر دو نگاه ظرایفی وجود دارد.

خبرگزاری موج گزارش کرده بود محمود احمدی‌نژاد در جلسه مشترک مجلس با دولت گفته است «با اجرای صحیح هدفمند كردن یارانه ها ما ظرف 5 سال آینده نه فقط در سطح منطقه كه قطعا جزء 10  اقتصاد بزرگ جهان می شویم.»^[1] ساده‌ترین معنای این عبارت – که تحقق آن بسیار خوشحال کننده خواهد بود – این است که ظرف پنج سال بعد از اجرای طرح پیشنهادی دولت، تولید ناخالص داخلی‌مان از دهمین قدرت اقتصادی امروز دنیا بیشتر خواهد شد.[2] این را از آن جهت می‌نویسم که میزان تولید ناخالص داخلی شاخص خیلی خوبی برای میزان قدرت اقتصادی نیست. این شاخص میزان عادلانه بودن توزیع ثروت را نمی‌سنجد، و درخصوص میزان وابستگی یا استقلال یک کشور برای تولید تکنولوژی، دانش یا تأمین سرمایه لازم برای بازتولید اقتصادی اطلاعاتی ارائه نمی‌دهد. اما اگر به همین شاخص حداقلی قناعت کنیم، دهمین اقتصاد دنیا شدن به این معناست که تولید ناخالص داخلی ایران به مرز 1500 میلیارد دلار خواهد رسید.

روز چهارشنبه ۲۰ آبانماه ۱۳۸۸، همایش طرح مسائل اجتماعی مازندران در دانشگاه مازندران برگزار شد. من هم یک مقاله درباره تأثیرات اجتماعی احتمالی توسعه پالایشگاه در مازندران داشتم که متن مقاله را عینا آورده ام.

مباحث متعددی درخصوص توسعه اکتشاف و استخراج منابع نفت در دریای خزر و به دنبال آن استقرار تأسیسات بهره‌برداری و پالایش نفت در سواحل شرق این استان در چند سال گذشته در میان بوده است. موافقان این اقدام توسعه‌ای بر اثرات اقتصادی آن برای استان تأکید می‌کنند و مخالفان عموما بر اثرات مخرب زیست‌محیطی چنین اقدامی بر محیط زیست مازندران و عواقب منفی آن برای عمده‌ترین مزیت اقتصادی استان – کشاورزی و توریسم – تأکید دارند. این مقاله ضمن تأیید نگرانی‌های زیست‌محیطی درخصوص توسعه تأسیسات و فعالیت‌های صنعت نفت در مازندران، به طرح دغدغه‌های اجتماعی ناشی از آن پرداخته و بر ضرورت ارزیابی اثرات اجتماعی این اقدام تأکید می‌کند. این مقاله تأکید دارد که چنین اقدامی می‌تواند گسترش مسائل اجتماعی را در پی داشته و در درازمدت پی‌آمدهای اقتصادی مثبت ناشی از آن‌را تحت تأثیر قرار دهد.

خردادماه هزار و سیصد و شصت و هشت، در گیر و دار امتحانات سال دوم دبیرستان، در روزهایی که جام جهانی در ایتالیا برگزار می‌شد، زلزله‌ای رودبار و منجیل را تکان داد. فاجعه آن‌قدر عظیم بود که این عبارت «عمق فاجعه» را از همان زمان به یاد دارم. روح هر ایرانی به درد و زندگی‌ها تکان خورده بود. یک فوتبالیست آلمانی به نام یورگن کلینزمن پیدا شد و در این میان از فیفا خواست تا بخشی از جریمه‌ای را که بابت دریافت کارت زرد توسط بازیکنان از آن‌ها دریافت می‌شود (مطمئن نیستم، ولی فکر می‌کنم محل تأمین پول همین بود که نوشتم) را به زلزله‌زدگان ایران اختصاص دهد.

صبح كه سوار ماشين شدم تا راهي دانشگاه شوم، راننده ماشين دست به پيچ راديو برد و صداي گوينده با اين خبر آغاز شد كه: ديروز صدها چوپان اسپانيايي به همراه گوسفندان‌شان در خيابان‌هاي شهر مادريد تظاهرات كردند. اين چوپانان با اين كار خود مي‌خواستند به بر هم خوردن امنيت شغلي‌شان در سال‌هاي آينده اعتراض كرده و نظر مقامات كشور را نسبت به تغييرات آب و هوا و اثرات آن بر شغل چوپاني آگاه سازند. اصل خبر راديو را در اين آدرس هم مي‌توانيد بخوانيد.[1]

به دانشگاه كه رسيدم، پاي اينترنت نشستم و ديدم كه اين بخشي از يك اعتراض چندين ساله است. گويي چوپانان هر سال راهي مادريد مي‌شوند تا نسبت به تخريب محيط‌زيست و چراگاه‌هاي گوسفندان اعتراض كنند. اين اعتراض بخشي از اعتراض چوپانان به حفاظت نامناسب از قريب 78 هزار مايل مسيرهايي است كه در اسپانيا چوپانان در طول دوره چراي گوسفندان از آن‌ها استفاده مي‌كنند.[2] اين راه‌ها طبق قوانين اسپانيا تحت حفاظت هستند ولي در عمل به‌واسطه ساخت مسكن، راه و بقيه تأسيسات عمراني به حيطه اين راه‌ها تجاوز مي‌شود. در مجموع در سال 2006 دامداران مالك بيش از يك ميليون گوسفند و گاو به جنبشي پيوسته‌اند كه هدف‌اش اعتراض به اين تجاوزات و حفظ حقوق چوپانان بوده است. در ضمن چوپانان نسبت به  گرم شدن زمين و افزايش دي اكسيد كربن كه در درازمدت سبب تخريب مراتع و ناامني شغلي براي ايشان مي‌شود هشدار داده‌اند.

واقعا افتضاح دموكراسي به اينجا انجاميده كه نزديك دو دهه است به يك عده چوپان كه چيزي سرشان نمي‌شود – چوپان از گرم شدن هوا، افزايش دي اكسيد كربن، حفاظت محيط‌زيست و توسعه پايدار چه مي‌فهمد – اجازه مي‌دهد گوسفندان‌شان را هي كنند وسط شهر مدرني مثل مادريد. مادريد شهري با همه زيبايي‌هاي توريستي و رؤياهاي لاتيني، بايد ميزبان يك عده چوپان و گوسفند باشد. گوسفندها شهر را شلوغ مي‌كنند، ترافيك درست مي‌كنند، فهم هم كه ندارند و پشكل مي‌ريزند و كار شهرداري را زياد مي‌كنند، و وجهه ملي اسپانيا را پيش توريست‌ها و دوربين‌هاي تلويزيوني خراب مي‌كنند. تازه هنوز آثار گندكاري‌هاي امسال جمع نشده، سال بعد از راه مي‌رسد و دوباره روز از نو روزي از نو، ادرار مي‌كنند به در و ديوار شهر؛ ماشين شهرداري بيار و پشكل بار كن. اين‌ها همه مصيبت‌هايي است كه شهرداري مادريد از بابت دموكراسي متحمل مي‌شود. اگر اولين باري كه چوپانان دهاتي اين كار را كردند، گوسفندان‌شان را مي‌بردند كشتارگاه و لاشه‌شان را يك سوم قيمت مي‌فروختند، ديگر نه شهرداري به عذاب مي‌افتاد و نه شهر بوي آغل مي‌گرفت. بوي افتضاح دموكراسي هم در اخبار جهان نمي‌پيچيد.

در خبرها از قول یک مقام بانک مرکزی آمده بود: «با طراحی سایت ویژه، برای حذف صفرهای اضافی از پول ملی از مردم نظرسنجی می‌شود.» از چند منظر می‌توان به این جمله فکر کرد و نکاتی را در آن مشاهده نمود.

چندی است بحث شدیدی درباره علوم انسانی، جایگاه آن‌ها و مهم‌تر از همه اتهامات‌شان مطرح شده است. من شخصا معتقدم وقتی بحث درباره یک رشته از علوم از حیطه آکادمی خارج می‌شود و راه به سیاست می‌برد، مداخله در چنین بحثی بی‌فایده است. اما رؤیت برخی نوشته‌ها نیز چون سوهان روح آدم را می‌خراشد و شاید از سر غیرت علمی و نمی‌دانم چیزی شبیه به این باید حداقل چند جمله‌ای بنویسی تا از درد درونی و نعره‌های وجدان – که البته این روزها متاع کمیابی است – خلاصی یابی.

یکی از نواقص منابع آموزشی جامعه‌شناسی در ایران، فقدان کتب معتبر و مناسب درباره روش‌های غیرپیمایشی است. اگرچه در یک دهه گذشته کتب متعددی درباره روش تحقیق با تأکید بر روش‌های پیمایشی و استفاده از پرسشنامه تألیف و ترجمه شده است، لیکن تعداد کتب درباره بقیه روش‌ها اندک است. روش تطبیقی یکی از روش‌هایی است که تعداد کتب موجود درباره آن قابل ذکر نیست. یکی دو اثر موجود برای طرح این مبحث نیز کفایت ندارند. اشاراتی جسته و گریخته در کتاب‌های روش تحقیق و برخی آثار و مطالعات موردی درباره روش تطبیقی وجود دارد که نمی‌تواند راهنمای دانشجویان و محققان این عرصه باشد.

علی مطهری نماینده مجلس هشتم در نامه‌ای (http://www.tabnak.ir/fa/pages/?cid=57200) به آیت‌ا... هاشمی شاهرودی نکاتی درخصوص جریانات اخیر در کشور و بالاخص برخوردهای صورت گرفته با دستگیرشدگان گفته که قابل تأمل است. قبل از شروع بحث باید نامه آقای مطهری را خواند.

رئیس‌جمهور محمود احمدی‌نژاد در گفت‌وگوی ویژه تلویزیونی به تاریخ 29 بهمن 1387 آمارهایی از وضعیت تولید محصولات مختلف و البته آمارهای گسترده‌ای درخصوص موفقیت‌های کشور در دوره چهارساله دولت نهم ارائه کرد. برداشت‌های متفاوتی از این آمارها ایجاد شد و در واکنش به ارائه این آمارها، اسحاق جهانگیری وزیر صنایع و معادن در دولت محمد خاتمی، نامه‌ای سرگشاده به محمود احمدی‌نژاد نوشت و مدعی وجود تناقض‌هایی در آمارهای ارائه شده از سوی وی شد (نگاه کنید به: http://tabnak.ir/fa/pages/?cid=39115). علی‌اکبر محرابیان وزیر صنایع دولت محمود احمدی‌نژاد خیلی سرد با نامه جهانگیری برخورد کرد و حتی مدعی شد ضرورتی برای خواندن آن نامه احساس نکرده است، با این‌حال گفته شد که وی دستور داده تا پاسخی به نقدهای جهانگیری داده شود. بالاخره پاسخ نقدهای جهانگیری توسط روابط عمومی وزارت صنایع و معادن داده شد (نگاه کنید به: http://www.parsine.com/pages/?cid=7925). نامه جهانگیری و پاسخ آن مفصل و قضاوت درباره همه مندرجات این دو نامه نیز کاری دشوار و فنی است. لیکن، اکنون پس از چهارماه، فرصتی ایجاد شده تا درباره یکی از مندرجات این نامه قضاوت کنیم. مسأله بر سر تولید فولاد کشور است.

همه ما حق داريم لحظاتي از زندگي را سكوت كنيم و بينديشيم. سكوت همواره نشاني از رضايت، بيم يا از ميدان به در شدن نيست. مي‌خواستم تا آخر سال ننويسم، ولي بازگشت به دنياي تأمل خيلي كمتر از آن‌چه فكر مي‌كردم طول كشيد. احساس مي‌كنم بار ديگر عبارت زير از لويي پاستور بايد راهنماي عمل همه ما باشد.

در هر حرفه‌اي كه هستيد، نه اجازه دهيد كه به بدبيني‌هاي بي‌حاصل آلوده شويد و نه بگذاريد بعضي لحظات تاسف‌بار كه براي هر ملتي (و براي هر فردي) پيش مي‌آيد، شما را به يأس و نااميدي بكشاند. در آرامش حاكم بر آزمايشگاه‌ها، كارگاه‌ها و كتابخانه‌هاي‌تان زندگي كنيد. نخست از خود بپرسيد: من براي يادگيري و خودآموزي‌ام چه كرده‌ام؟ سپس همچنان كه پيش مي‌رويد بپرسيد: من براي كشورم چه كرده‌ام؟ و اين پرسش را آنقدر ادامه دهيد تا به اين احساس شادي بخش و هيجان‌انگيز برسيد كه شايد سهم كوچكي در پيشرفت و اعتلاي بشريت داشته‌ايد. اما هر پاداشي كه زندگي به تلاش‌هاي‌مان بدهد يا ندهد، هنگامي كه به پايان تلاش‌هاي‌مان نزديك مي‌شويم، همه بايد حق آن‌را داشته باشيم كه با صداي بلند بگوييم: من آنچه را كه در توان داشته‌ام، انجام داده‌ام.

به تأسي از پاستور، دوباره تأمل مي‌كنم، مي‌نويسم و مي‌كوشم تا اميدوار باشم.  

فراخوان مقاله مجله مطالعات اجتماعی ایران (ویژه نامه مطالعات اجتماعی شمال)

در پی موفقیت دفتر انجمن جامعه‌شناسی مازندران در تدوین و انتشار دومین شماره از مجله مطالعات اجتماعی ایران (دوره اول، شماره 2، 1385) و بنا به درخواست مجدد این دفتر برای انتشار شماره دیگری از این مجله با محوریت مطالعات اجتماعی در حوزه سه استان شمالی کشور، هیئت تحریریه مجله مطالعات اجتماعی ایران با این درخواست موافقت نموده است. بر همین اساس از کلیه اساتید و محققان حوزه علوم اجتماعی که مطالعاتی درباره پدیده‌های اجتماعی در سه استان گیلان، مازندران و گلستان انجام داده‌اند و تمایل به انتشار مقالات مربوطه در مجله مطالعات اجتماعی ایران دارند، دعوت می‌شود مقالات خود را حداکثر تا تاریخ 31/6/1388 به دفتر انجمن جامعه‌شناسی ایران در مازندران ارسال نمایند. لازم به ذکر است که مجله مطالعات اجتماعی ایران بنا به مصوبه کمیسیون بررسی نشریات علمی کشور دارای امتیاز علمی - پژوهشی است.

توضیحات

داوری مقالات بر اساس روال مورد قبول انجمن جامعه‌شناسی ایران صورت می‌گیرد.

نشانی: مازندران – بابلسر – خیابان شهید بهشتی – پردیس دانشگاه مازندران – دانشکده علوم انسانی و اجتماعی – گروه علوم اجتماعی – دفتر انجمن جامعه‌شناسی مازندران – دکتر نادر رازقی.

تلفن تماس:09112533176 دکتر نادر رازقی  یا دکتر محمد فاضلی 09122330727

آدرس پست الکترونیک:  nader.razeghi@gmail.com   یا fazeli114@yahoo.com

  RSS