یکی از نواقص منابع آموزشی جامعه‌شناسی در ایران، فقدان کتب معتبر و مناسب درباره روش‌های غیرپیمایشی است. اگرچه در یک دهه گذشته کتب متعددی درباره روش تحقیق با تأکید بر روش‌های پیمایشی و استفاده از پرسشنامه تألیف و ترجمه شده است، لیکن تعداد کتب درباره بقیه روش‌ها اندک است. روش تطبیقی یکی از روش‌هایی است که تعداد کتب موجود درباره آن قابل ذکر نیست. یکی دو اثر موجود برای طرح این مبحث نیز کفایت ندارند. اشاراتی جسته و گریخته در کتاب‌های روش تحقیق و برخی آثار و مطالعات موردی درباره روش تطبیقی وجود دارد که نمی‌تواند راهنمای دانشجویان و محققان این عرصه باشد.

من اولین بار در تحقیقی درباره انقلاب‌های اجتماعی و سپس در خلال رساله دکتری با این معضل مواجه شدم. از همان زمان آرزو داشتم آثاری معتبر در زمینه کلی پژوهش تاریخی و با تکیه بر رویکرد تطبیقی (مقایسه‌ای) ترجمه و شاید تألیف کنم. سال گذشته این آرزو محقق شد و ترجمه کتاب «روش تطبیقی: فراسوی راهبردهای کمی و کیفی» (Comparative Method: Beyond Qualitative and Quantitative Strategies) نوشته چارلز ریگین (Charles Ragin) را به فارسی ترجمه کردم. کتاب از بهمن‌ماه گذشته در فرایند چاپ قرار داشت و بنا به گفته مسئولان محترم نشر آگاه حداکثر تا اواخر مهرماه منتشر خواهد شد. این کتاب برای دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری علوم اجتماعی (جامعه‌شناسی، علوم سیاسی، اقتصاد و ...) که مایل‌اند واحدهای کلان اجتماعی یا نظام‌های مختلف را با یکدیگر در قالبی کل‌نگر مقایسه کنند مناسب است. قبلا آثاری از تدا اسکاچپل، چارلز تیلی، برینگتون مور، جان فوران، جک گلدستون و ... در زمینه پژوهش تطبیقی به فارسی منتشر شده است، لیکن این اولین کتاب معتبر درباره روش‌شناسی تطبیقی در علوم اجتماعی است. کتاب با مقدمه مفصل ریگین که اختصاصا برای نسخه فارسی آن نوشته شده به خواننده فارسی‌زبان ارائه شده است. وی درخصوص ترجمه فارسی کتاب می‌نویسد:

ترجمه فارسی کتاب روش تطبیقی: فراسوی راهبردهای کمی و کیفی فرصت مناسبی برای تأمل روی پروژه‌ای جمعی است که این کتاب پدید آورد. این پروژه در پی کنار هم نهادن منطق و عمق تجربی پژوهش موردی در پژوهش‌هایی با تعداد موارد نسبتا زیاد (N متوسط) است. قبل از انتشار کتاب روش تطبیقی: فراسوی راهبردهای کمی و کیفی دو شیوه بر پژوهش تطبیقی غلبه داشتند: مطالعات موردی با موارد محدود ( N کوچک) و مطالعات آماری که در آن‌ها تعداد هر چه بیشتری از موارد (ترجیحا بیشتر از 100 مورد) مطالعه می‌شود. ... «تحلیل مقایسه‌ای کیفی» (ت‌م‌ک) روش تحلیلی که اولین بار در این کتاب معرفی شد، هر دو رویکرد را به هم متصل می‌کند. ... با توجه به همه مزایای «تحلیل مقایسه‌ای کیفی» است که من از ترجمه شدن کتاب روش تطبیقی به فارسی بسیار خرسندم. انبوهی از کاربران هستند که در این کتاب ابزارهای نوینی برای پیشبرد تحقیقات و ارتقای فهم‌شان از پدیده‌های اجتماعی می‌یابند.

چارلز ریگین قریب به یقین مبدع مهم‌ترین ابداع روش‌شناختی در پژوهش تطبیقی است (استفاده از جبر بولی در پژوهش‌های تطبیقی). این کتاب ضمن فراهم آوردن آشنایی کامل با جزئیات روش‌شناختی روش تطبیقی (قرائت‌های کلاسیک)، روش جبر بولی را نیز معرفی می‌کند. در ضمن این کتاب مقدمه وارد شدن به پروژه روش‌شناختی مفصل ریگین درخصوص استفاده از جبر فازی در پژوهش تطبیقی است. ریگین شخصا معتقد است استفاده از جبر بولی و جبر فازی در پژوهش تطبیقی – و کلا استفاده از رویکردی که وی «تحلیل مقایسه‌ای کیفی» می‌خواند - زمینه را برای طراحی مجدد و درانداختن طرحی نو در پژوهش اجتماعی فراهم کرده است.

کتاب روش تطبیقی توسط نشر آگاه و در نه فصل، با دو مقدمه از مؤلف و مترجم آن، و در تیراژ 1000 نسخه به بازار عرضه خواهد شد. مترجم نیز به مانند مؤلف کتاب امیدوار است این کتاب زمینه‌ای برای قوت گرفتن پژوهش‌های تطبیقی-تاریخی در زبان فارسی باشد.

  RSS